فرآيند صدور دسته چکهاي جديد
يک مقام مسئول در بانک مرکزي با تشريح مزيتهاي طرح جديد چکاوک بانک مرکزي سه سناريوي مقابله با صدور چکهاي بلامحل را تشريح کرد و گفت: نسل جديد چکهاي بانکي در روزهاي پاياني ماه مبارک رمضان وارد بازار ميشود.
داود محمدبيگي درباره ويژگيهاي طرح چکاوت بانکي، گفت: در کنار سيستمهاي موجود در حوزه نظام نوين پرداخت در کشور يکي ديگر از سيستمهاي پيش بيني شده در طرح استقرار نظام بانکداري الکترونيکي سامانه انتقال تصوير چک و يا سامانه مديريت چکها است.
مدير اداره نظام هاي پرداخت بانک مرکزي با اعلام اينکه نظام فعلي که در آن اصل چک ها به صورت کاغذي از بانک بستانکار به اتاق پاياپاي اسناد بانکي ارسال شده و اتاق نيز فرايند تبادل آن با بانک بدهکار و اعلام نتيجه به بانک بستانکار را انجام مي دهد داراي اشکالات متعددي است، تصريح کرد: پردازش دستي موجب کندي عمليات تسويه و افزايش بروز خطاهاي نيروي انساني شده ضمن آنکه ريسک ناشي از حمل و نقل چکها بسيار بالاست و همچنين بسيار پرهزينه است.
اين مقام مسئول از عدم امکان نظارت موثر بانک مرکزي بر فرايند تسويه بين بانکي به عنوان يکي ديگر از چالش هاي چک هاي کاغذي ياد کرد و افزود: استاندارد نبودن مشخصات فيزيکي و محتواي چک و بسياري موارد ديگر که در روش فعلي تسويه چک ها وجود دارد.
وي با يادآوري اينکه در حال حاضر يکي از ايرادات چکها علاوه بر کاهش اعتماد عمومي به اين ابزار پرداخت، استاندارد نبودن آنها است، اظهار داشت: به طوريکه چکها توسط بانکها در رنگ ها و طرح ها و بعضا اندازههاي مختلف صادر مي شود، بر اين اساس بانک مرکزي موضوع استاندارد سازي چکها را در دستورکار قرار داده و استانداردسازي علاوه بر لحاظ فاکتورهاي امنيتي امکان پردازش چک توسط سامانه را فراهم مي کند.
گردش لاشه چک متوقف ميشود
محمدبيگي با بيان اينکه با اجراي پروژه چکاوک، بانک مرکزي سامانه اي در اختيار بانکها قرار مي دهد که عملا آنها را از گردش لاشه چک بي نياز مي کند، بيان کرد: در واقع اصل چک پس از اسکن در بانک بستانکار و درج اقلام اطلاعاتي آن در سامانه بايگاني خواهد شد.
به گفته وي يکي از مزاياي اين پروژه افزايش سرعت پردازش و نقدشوندگي چک هاست. با اين سامانه چکها در دورترين نقاط کشور حداکثر در مدت 24 ساعت وصول مي شود در صورتيکه در حال حاضر اين فرايند با توجه به بعد مسافت و ضرورت حرکت فيزيک چک در شبکه ممکن است چند روزبه طول بيانجامد.
مدير اداره نظام هاي پرداخت بانک مرکزي، تاکيد کرد: ويژگي ديگر اين سامانه انسجام و يکپارچگي آن با ساير سامانههاي ملي پرداخت، مانند ساتنا و پايا است. اين انسجام علاوه بر تسريع و سهولت فرايند تسويه بين بانکي و واريز وجوه به حساب مشتريان، امکان نظارت و کنترل بر فرايند نقدشوندگي چک و دسترسي به آمار و اطلاعات مربوط به چکهاي برگشتي را به صورت برخط در اختيار بانک مرکزي قرار ميدهد. در واقع با ايجاد اين سامانه يکي ديگر از اجزاء بانکداري الکترونيک محقق مي گردد.
اين مقام مسئول همچنين در تشريح نحوه کارکرد اين سامانه توضيح داد: عملکرد اين سامانه بسيار ساده است کل فرايند به اين صورت است که مشتري چک را به بانک خود تحويل ميدهد. شعبه تحويل گيرنده چک پس از اسکن چک، تصوير چک را به همراه برخي اطلاعات نظير شماره حساب و نام ذينفع يا به صورت دستي و يا با استفاده از بارکد خوان به سامانه منتقل کرده و پس از تاييد شعبه، تصويرچک به همراه اطلاعات مورد نياز به بانک بدهکارمنتقل مي شود.
وي، ادامه داد: شعبه پرداخت کننده پس از کنترل اطلاعات و کنترل موجودي حساب مشتري در صورت کفايت حساب، چک را پاس کرده و در غير اين صورت در سامانه اعلام عدم کفايت موجودي مي کند ضمن آنکه بانک بستانکار نيز بر اساس نتيجه اعلام شده توسط بانک بدهکار وجه مورد نظر را به حساب مشتري واريز مي کند.
محمدبيگي با تاکيد بر اينکه سامانه چکاوک مسئوليت تبادل تصاوير و اطلاعات چک را بر عهده دارد و عمليات تسويه بانک و مشتري و بانک بستانکار با بانک بدهکار از طريق سامانه پايا و ساتنا انجام مي شود، تبيين کرد: هم اکنون مشکلي که در زمينه چک وجوددارد بحث کاهش اعتماد عمومي به چک است، در سالهاي گذشته به دليل افزايش چک هاي برگشتي، اعتماد عمومي به چک کاهش يافته است.
3 سناريوي مقابله با صدور چکهاي بلامحل
اين مقام مسئول با بيان اينکه با توجه به استفاده از چک در معاملات و مراوادات روزمره شهروندان موضوع اعتبار بخشيدن به اين ابزار و فراهم کردن شرايطي که مردم با اطمينان و آرامش خاطر از اين ابزار استفاده کنند، گفت: سخت گيري به جايي که بانک مرکزي در دستورالعمل جديد حساب جاري داشت نيز از همين تفکر و نگرش ناشي مي شود. براي انجام اين کار زيرساخت هاي قانوني لازم وجود دارد و ما هم بر اساس مصوبات شوراي پول و اعتبار سه پروژه را آغاز کرده ايم.
وي با اعلام اينکه اول موضوع استانداردسازي چک ها دوم پروژه چکاوک و سوم متمرکزسازي چاپ و صدور دسته چک است، تصريح کرد: البته در کنار اين کارها سامانه هاي جانبي نيز براي صدور دسته چک، اعتبار سنجي مشتريان قبل از صدور دسته چک و نيز فراهم آوردن زير ساختهايي براي استعلام بر خط از سامانه نيز ديده شده است.
به گفته اين مقام مسئول با اجراي اين طرح بصورت کامل قطعا تاثيرات بسيار خوب و مثبتي را در حوزه چک شاهد خواهيم بود. نکته خوب اين طرح وجود ديدگاه کلان و همه جانبه بانک مرکزي در آن است و براي اينکه بتوان آنرا اجرا نمود کل طرح را به 3 پروژه تقسيم نموديم. البته زيرساختهاي قانوني مورد نياز نيز از قبل شکل گرفته بود.
جزئيات طرح استانداردسازي چکها
مدير اداره نظام هاي پرداخت بانک مرکزي همچنين در خصوص استانداردسازي چکها، اظهار داشت: در بحث استانداردسازي چکها، بانک مرکزي بر اساس دستورالعمل حساب جاري و با استفاده از مستندات سازمان استاندارد و استفاده از نظرات بانکها و کليه ذينفعان اين حوزه و همچنين در نظر گرفتن نيازمنديهاي سامانه چکاوک تمام اقلام اطلاعاتيکه بايد در چکوجود داشته باشد،(اعم از پشت و روي چک) را استخراج و طراحي کرد.
ورود نسل جديد چکهاي بانکي در ماه رمضان
وي، يادآور شد: اين طرح در حال نهايي شدن بوده و بر اساس تبصره ذيل ماده 28 دستورالعمل حساب جاري در قالب شيوه نامه اي به بانکها ابلاغ خواهد شد ضمن آنکه حداکثر تلاش خود را مي کنيم که تا قبل از پايان ماه مبارک رمضان اين شيوه نامه را به بانکها ابلاغ کنيم. محمدبيگي با بيان اينکه بر اين اساس در آينده اي نزديک کليه چک ها بر اساس استاندارد و چارچوبي واحد صادر خواهند شد. در اين شيوه نامه اقلام اطلاعاتي مانند محل قرارگرفتن آرم بانک، اندازه چک، اندازه ته چک (سوش)، محل امضاء و ... به صورت دقيق مشخص شده است.
اين مقام مسئول با اعلام اينکه بانک مرکزي بر اساس مصوبه شوراي پول و اعتبار موظف به ايجاد زيرساخت صدور متمرکز چک با قابليتهاي کنترل سيستمي است، بيان کرد: طبيعي است زماني که چک ها بدون نظارت بانک مرکزي و به صورت غيرمتمرکز توسط بانکها چاپ و توزيع ميشوند عملا نظارت و کنترل بر نحوه انجام کار امري بسيار پيچيده و ناممکن است. کاملا واضح است که اصولا نظارت بر فرايندهايي که به صورت متمرکز انجام مي شود بسيار آسان تر و با هزينه هاي بسيار کمتر امکان پذير است.
به گفته وي نکته حائز اهميت ديگر اين است که در شيوه جديد، چک پس از صدور از طريق پست در اختيار مشتري قرار گيرد. اين موضوع از دو جنبه اهميت دارد: اولا آدرس مشتريان نزد بانکها همواره بروز است و ثانيا امکان سوء استفاده و خداي نکرده تخلف را سلب مي کند. اين کار در 2 فاز انجام خواهد شد در فاز اول موضوع چاپ چک ها به صورت متمرکز انجام مي شود و شخصي سازي چک ها به صورت توزيع شده صورت مي گيرد و در فاز دوم چاپ و شخصي سازي به صورت متمرکز انجام خواهد شد.
فرآيند صدور دسته چکهاي جديد
محمدبيگي در ادامه با تاکيد بر اينکه فرايند صدور چک 4 مرحله دارد، افزود: دريافت درخواست متقاضي که اين کار ميتواند هم بهصورت مکانيزه انجام شود و هم به صورت مراجعه حضوري متقاضي به شعبه، اعتبارسنجي مشتري که در اين بخش با توجه به سابقه اعتباري مشتري از جمله وجود يا عدم وجود چک برگشتي، ميزان بدهي مشتري به شبکه بانکي و .. تعيين مي شود که آيا براي اين شخص چک صادر شود يا خيرحتي در اين بخش مي توان تعيين نمود که با توجه به وضعيت اعتباري شخص مثلا چک 25 برگي صادر شود يا 10 برگي.
وي با تاکيد بر اينکه چاپ برگههاي چک به صورت خام، در اين بخش با استاندارد اعلام شده در شيوه نامه چک ها چاپ مي شوند، گفت: مرحله پاياني شخصي سازي چک و ارسال چک به آدرس پستي مشتري است. منظور از شخصي سازي درج اطلاعات متغير نظير نام و نام خانوادگي، شماره حساب، شماره شبا، بارکد دو بعدي، کد بانک و شعبه و لوگوي بانک و ... است.
اين مقام مسئول، تاکيد کرد: با بررسي صورت گرفته و مکاتباتي که با بانکها شده است در فاز اول شخصي سازي در بانکها انجام خواهد شد و از امکاناتي که در حال حاضر شبکه بانکي از آن بهره مند است استفاده خواهيم کرد. کليه اين مراحل و زمانبندي اجراي آن در شيوه نامه مشخص شده است.